Station Haarlem: historie en toekomst

  • 5 september 2019

Haarlem heeft een prachtig historisch stationsgebouw, waar veel inwoners trots op zijn. Voor het gebied om het station heen, geldt dat wat minder. De gemeente en de provincie maken dit jaar een visie voor de toekomst van het stationsgebied. In dit artikel kijken we terug en blikken we vooruit.

Het stationsgebouw in 1908. Foto: Noord-Hollands Archief

Haarlem lag aan de 1e spoorlijn van Nederland, die deze maand precies 180 jaar geleden werd geopend. Op 20 september 1839 maakte de stoomlocomotief ‘De Arend’ de 1e rit van Amsterdam via Halfweg naar Haarlem. Sindsdien is er veel veranderd: meer treinen, meer reizigers en ook het gebied om het station heen is een stuk drukker geworden. Daarom kijken de gemeente en de provincie samen wat er moet gebeuren om te zorgen dat het stationsgebied klaar is voor de toekomst.

Reizen toen en nu

De 1e rit tussen Amsterdam en Haarlem duurde 25 minuten. Daarmee was de trein een stuk sneller dan de andere opties waar reizigers uit konden kiezen, zoals de trekschuit of koets. Reizen met de trein was in die tijd nog heel bijzonder. Niet iedereen was direct enthousiast: het ging wel erg snel en wat maakten die stoomtreinen een lawaai!

Toch kwamen er al snel nieuwe spoorlijnen bij in Nederland. Ook het Haarlemse station werd uitgebreid. Niet alleen met nieuwe sporen, maar ook met nieuwe vervoermiddelen. Zo reden er tussen 1878 en 1957 ook trams in Haarlem. Eerst paardentrams en later elektrische.

Foto: Noord-Hollands Archief, collectie Historische Vereniging Haerlem, jaartal onbekend

Tegenwoordig rijden er 6 treinen per uur van en naar Amsterdam. En je kunt nu vanuit Haarlem het hele land door reizen met de trein. Trams stoppen er niet meer bij het station, maar er is wel een groot busstation waar in de ochtendspits dagelijks 175 bussen stoppen. Kortom, het station is nu een OV-knooppunt voor de regio.

Bijzonder gebouw

De 1e trein stopte in 1839 niet in het station dat we nu kennen. Het 1e Haarlemse station was een tijdelijk, houten gebouw aan de Oudeweg, op de plek waar nu de spoorwegwerkplaats van NedTrain zit. Een paar jaar later, in 1842, kreeg Haarlem een definitief station binnen de stadswallen. Dat zag er heel anders uit dan het station wat we nu kennen, zoals op de foto hieronder te zien is.

Het Stationsplein in 1900. Dit stationsgebouw uit 1842 werd later vervangen door het huidige gebouw. Foto: Noord-Hollands Archief

Het stationsgebouw uit 1842 werd in de jaren 1906-1908 vervangen door het huidige gebouw. Het is een ontwerp van architect Dirk Margadant, die ook station Den Haag Hollands Spoor heeft ontworpen. Bijzonder is dat station Haarlem het enige station in Nederland is in Art Nouveau of Jugendstil-stijl. Je ziet dat terug in de tegeltableaus, het glas-in-lood en de houtsierkunst. Het station is een monument. Als er aanpassingen komen aan het gebied om de groeiende stroom reizigers op te kunnen vangen, blijft het monument natuurlijk als pronkstuk midden in het gebied staan.

Bouw van de overkapping aan de noordzijde in 1906. Foto: Noord-Hollands Archief

Links de bouw van het nieuwe station en rechts het oude station dat nog in gebruik was. Deze foto is gemaakt in 1906. Foto: Noord-Hollands Archief, geschonken door H. Dijkstra

Een foto van het station in aanbouw in 1906. Links is nog de oude overkapping te zien, die kort hierna samen met het oude station is afgebroken. Op die plek kwam daarna het nieuwe hoofdgebouw. Foto: Noord-Hollands Archief, geschonken door H. van der Wal

Monumentale wachtkamers

Wachten op de trein of bus doen we tegenwoordig samen, zonder onderscheid tussen klasses. Dat was vroeger heel anders. Het bewijs daarvan is nog terug te zien bij de monumentale wachtkamers op het station.

Het waren er ooit 5. De 1e, 2e en 3e klasse hadden ieder een eigen wachtruimte, zodat een rijke bankdirecteur niet naast een arme loonwerker hoefde te zitten. Ook was er een wachtkamer speciaal voor alleenreizende dames. Daarnaast had het station als een van de weinige in Nederland een wachtruimte voor krankzinnigen. In de omgeving van Haarlem waren namelijk verschillende inrichtingen.

Foto: Gemeente Haarlem

De wachtkamer 1e klasse is nog steeds in gebruik. In de wachtkamer 2e klasse zat later lange tijd de stationsrestauratie. Tegenwoordig is de ruimte te huren voor feesten, bijeenkomsten, trouwerijen of evenementen. De verhuurder van deze ruimtes, MAF, runt ook een winkel in de wachtkamer 3e klasse. Verder spreken we nu onder meer af in Vooges, Westhoff of bij de Starbucks. Wat zal de toekomst brengen aan nieuwe horecagelegenheden?

De stationsrestauratie in 1987. Foto: Noord-Hollands Archief, Collectie Fotoburo de Boer

Gestrande treinpassagiers tijdens een staking in 1991. Foto: Noord-Hollands Archief

Bibliotheek

Naast horeca heeft het station er sinds 1839 ook veel andere voorzieningen bij gekregen. Grote fietsenstallingen met wel 8.000 plekken, een fietsenmaker, winkels, pinautomaten. Ook kreeg het Haarlemse station in 2015 als 1e in Europa een eigen bibliotheek. De Bibliotheek Zuid-Kennemerland opende toen een vestiging op het middenperron tussen spoor 3 en 6.

De bibliotheek op het station. Foto: Gemeente Haarlem

Welke voorzieningen zijn nog meer onmisbaar in een stationsgebied? De gemeente wil graag zorgen dat het een optimaal OV-knooppunt blijft. Maar het gebied moet ook een aantrekkelijke stadsentree zijn. We onderzoeken nu wat in het gebied nog meer past.

Foto: Olaf Kramer

Meedenken

Sinds de 1e treinrit 180 jaar geleden is er een hoop veranderd in en rond het Haarlemse station. Ook in de komende 20 jaar gaat er veel veranderen. In 1839 waren Haarlemmers kritisch over de trein als nieuwe manier van reizen. Tegenwoordig krijgt de gemeente veel kritische vragen over de dubbeldekker-bussen die door de stad reizen. Met het opstellen van de toekomstvisie werken we ook aan het verminderen van de hinder die een OV-knooppunt met zich mee brengt.

Wilt u meedenken over de toekomst van het stationsgebied? Vul de online enquête in! U vindt de vragenlijst op www.haarlem.nl/peilingstationsgebied. Dat kan tot en met 15 september.

U bent ook van harte welkom op de inloopbijeenkomst op 10 september in Vooges Centraal aan het Kennemerplein 6. U kunt tussen 17.30 en 20.30 uur binnenlopen. Om 18.00 uur en 19.30 uur is er een presentatie over de toekomstvisie die de gemeente en provincie willen maken.

Meer informatie: www.haarlem.nl/stationsgebied

Categorie:

  • Nieuws ZUID/WEST
  • Nieuws SCHALKWIJK
  • Nieuws OOST
  • Nieuws CENTRUM
  • Nieuws NOORD
  • Stadsnieuws