Het dorp Spaarndam ontstond rond de sluizen in de IJdijk, met als belangrijkste sluis de Kolksluis. De eerste sluis in Europa met doorvaart onafhankelijk van waterstanden voor en achter de sluis. Rond de kolksluis ontstond bedrijvigheid, veelal verbonden met de passerende scheepvaart; zeilmakerij, mastenmaker, kruidenier, cafes. Ook de visserij nam een belangrijke plaats in. Met name de kuilvisserij in de zeventiende eeuw met Togenaars of Tochtschuiten, voorlopers van de latere botter. Nog steeds is Spaarndam bekend als palingdorp. De ligging tussen IJ en Spaarne en haar rol als doorvoerplaats gaf Spaarndam de voorwaarden om tot een plaats van betekenis uit te groeien. Dit werd echter tegengehouden door Haarlem. Het was ook die stad die, na de bouw van de Kleine Haarlemmersluis, in de achttiende eeuw een grotere sluis nabij het gemeenlandshuis van Rijnland liet bouwen. Gemaakt om de nieuw gebouwde zeeschepen naar buiten te kunnen schutten. Dit luidde het einde van de Kolksluis in. 1927: Uitbreiding van de tweede Haarlemmer sluis, tot wat nu de Grote Sluis heet. De Kolksluis is buiten gebruik gesteld. De omringende bedrijven met als laatste de palingrokerij verdwenen naar elders, met uitzondering van het dorpscafe. Nu is Spaarndam vooral een toeristisch dorp geworden. Rond de Kolksluis worden jaarlijks diverse evenementen georganiseerd. Het Cafe en andere horecagelegenheden spelen hierbij een belangrijke, prettige rol.