• Mijn kelder/kruipruimte staat onder water. Wat moet ik doen?
• Waar komt de grondwateroverlast vandaan?
• Wat doet de gemeente Haarlem aan dit probleem?
• Moet ik zelf iets doen?
• Waar kan ik geleden schade claimen?
• Gaat deze overlast nog lang door en komt dit nu elk jaar terug?
• Mag mijn kruipruimte wel blank staan?
• Is vochtoverlast een probleem voor de volksgezondheid?
• Kan de gemeente niet snel gaan pompen om de overlast sneller kwijt te raken?
• Staat het grondwater nu zo hoog omdat het hoogheemraadschap van Rijnland niet voldoende bemaalt heeft?
• Ligt de wateroverlast aan de sluiting van de drinkwaterwinningen in Kennemerland-Zuid in de jaren negentig en moeten deze weer worden aangezet om toekomstige overlast te voorkomen?
• Waarom helpen eventueel andere grondwateronttrekkingen niet?
• Helpt het verlagen van het peil in de grachten niet?
• Komt de wateroverlast door de grote hoeveelheid ondergrondse constructies die zijn aangelegd zoals: de grote bergbezinkbassins, ondergrondse parkeergarages en vuilcontainers?
• Ligt het niet aan de toegenomen kweldruk (onder druk opstijgend grondwater) van diep grondwater onder onze stad door de zeespiegelstijging?
• Komt de wateroverlast door de klimaatverandering?
• Komt de wateroverlast door het vervangen van lekke oude riolen door waterdichte nieuwe?
• Draagt de smeltende sneeuw in de stad bij aan de wateroverlast?
• Wie is er verantwoordelijk voor het terugdringen van de overlast?
• Moet de overheid de garantie bieden dat er geen water meer in kelders en kruipruimtes kan komen?
• Wat zijn nu de beste maatregelen om een overlast als deze tegen te gaan?
• Heeft de gemeente in het verleden wel voldoende gedaan om grondwateroverlast te voorkomen?
• Waar kan ik grondwateroverlast en klachten hierover melden?
• Meer informatie?

Als tijdelijke maatregel kunt u direct een pomp op de vloer zetten die het water naar buiten pompt (te huur of te koop bij de grotere bouwmarkten). Op lange termijn zijn er wel een aantal maatregelen die kunnen helpen deze problemen te voorkomen. U kunt onder meer:

• muren, ondervloeren en kelders waterdicht maken
• kruipruimtebodems isoleren
• onderkant van de benedenvloer isoleren
• kruipruimtes en kelders koel houden!
• drainage aanleggen onder of rondom het huis en laten aansluiten op gemeentelijk open water, gemeentelijk drainage of riolering
• zelf regenwater verwerken in kleine ondergrondse opvangbakken die het water langzaam aan de grond afstaan
• afvoer van straatje, achterommetjes, tuinen en dergelijke zo verbeteren dat water afstroomt naar de openbare weg en de gemeentelijke riolering of drainage en niet naar de eigen woning
• kelders en kruipruimtes goed ventileren
• watermeetputten buiten waterdicht maken

Veel van deze maatregelen vereisen specialistische kennis en ervaring. Het inschakelen van bouwkundig adviseurs, bijvoorbeeld van een organisatie als Vereniging Eigen Huis, kan u verder helpen.

Momenteel onderzoekt de gemeente hoe groot de kans op herhaling is van deze overlast en welke maatregelen het best op welke manier kunnen worden ingezet. Het direct treffen van extra maatregelen is nu niet aan de orde omdat we nog niet precies weten welke maatregelen we waar moeten treffen. Dat vergt onderzoek. De gemeente doet het onderzoek en de planvorming niet alleen, maar samen met getroffen buurgemeenten, het hoogheemraadschap van Rijnland, PWN waterleidingbedrijf Noord-Holland en te zakekundige adviesbureaus.
Daarnaast zet de gemeente haar bestaande aanleg- en verbeteringsprogramma van de drainage én het aanlegprogramma van het open water voort.
Als bekend is dat deze overlast structureel is en de te treffen maatregelen doelmatig, maakt de gemeente ontwerpen van nieuwe en/of aangepaste drainagestelsels en zullen deze worden ingevoerd. Voorlopig gaat dat nog in zogenoemde werk-met-werkprojecten zodat de openbare weg niet onnodig open hoeft te worden gemaakt. Daarnaast zal de gemeente haar grondwaterbeleid naar aanleiding van deze overlast aanpassen, verscherpen, detailleren en verduidelijken.

De overlast is regionaal, langs vrijwel de hele westelijke kust hebben gemeenten er last van, zoals Bloemendaal, Velsen, Heemstede, Bergen (NH) en Den Helder. Niet alleen Haarlem, maar ook onze buurgemeenten, het hoogheemraadschap zelf en zelfs adviesbureaus ontvangen klachten. De overlast overstijgt ver de invloedssfeer van de individuele eigenaar en zelfs van de individuele gemeente. Toch hebben huiseigenaren een belangrijk wapen in handen, namelijk het treffen van bouwkundige maatregelen (zie het antwoord op de eerste vraag). Wanneer grondwateroverlast optreedt kunnen twee oplossingsrichtingen gekozen worden:

• waterhuishoudkundige maatregelen: het water terugdringen, verlagen, keren
• bouwkundige maatregelen: de woning waterdicht maken

De grondwaterzorgplicht ‘begint’ volgens de Waterwet bij de huiseigenaar. Van de huiseigenaren wordt verwacht dat ze zelf maatregelen treffen om vloeren, kelders, muren en alle andere ondergrondse en gelijkvloerse constructies zo te verbeteren, dat water er minimaal invloed op heeft.

De gemeente zal alle schadeclaims met een algemene brief afwijzen op grond van de eigen wettelijke verantwoordelijkheid van de eigenaar en op grond van de structurele invulling van de grondwaterzorgplicht door de gemeente.
Indien u besluit toch een claim in te dienen kunt u dat doen bij de afdeling juridische zaken. Daar kunt u ook nadere informatie krijgen.

Het juiste antwoord is helaas dat niemand dat weet. De oorzaak van de overlast is de regen. Niemand weet hoeveel, hoe vaak en hoe lang het de komende jaren regent.
De verwachting is dat in het vroege voorjaar meer regen valt dan er water verdwijnt door verdamping. De regen en dus de overlast zal dan ook naar verwachting langer aanhouden.
Of de overlast erger wordt hangt ook af van de regen. Als er veel regen blijft vallen dan wordt de overlast erger. In januari van dit jaar heeft het niet erg veel geregend. Hier en daar kwamen al meldingen binnen dat de grondwaterstanden onder en rondom huizen weer zakken. Of dit doorzet en er weer meer bergingscapaciteit in de bodem ontstaat, is een kwestie van afwachten.
Op basis van onderzoek door onafhankelijke adviseurs verwacht men dat deze overlast niet structureel is. In technische termen heet dat onderzoek naar de ‘herhalingstijd’ van neerslagpatroon en -hoeveelheid van 2012. Het lijkt er op dit moment op dat ‘2012’ zich niet vaak zal herhalen, misschien eens in de tien jaar of nog minder vaak.

Of de overlast erger wordt hangt af van de regen. Als er veel regen blijft vallen dan wordt de overlast erger. In januari van dit jaar heeft het niet erg veel geregend. Hier en daar kwamen al meldingen binnen dat de grondwaterstanden onder en rondom huizen weer zakken. Of dit doorzet en er weer meer bergingscapaciteit in de bodem ontstaat, is een kwestie van afwachten.

Ja, dat mag en het hoeft geen probleem te zijn. Zeker als de overlast kortstondig is. Kruipruimtes zijn bedoeld om het contact met en invloed vanuit de grond zoveel mogelijk op te heffen. Als er water langdurig in de kruipruimtes komt, bestaat het risico dat water of waterdamp in muren en vloeren en zo het huis in trekt. Dit vocht kan aanleiding zijn tot schimmel- en zwamvorming. Dan moet het wel gaan om jaarlijks terugkerend water in de kruipruimte of kelder, gedurende langere tijd (weken/maanden) en onvoldoende geïsoleerde vloeren of geventileerde kruipruimtes en kelders.

Vochtoverlast is niet snel een probleem voor de volksgezondheid. De GGD’s zijn zeer terughoudend met het bevestigen van volksgezondheidsrisico’s met betrekking tot vocht. Het hangt af van veel omstandigheden, niet in het minst van de gezinssamenstelling en het watergebruik in huis. Zeker in meerpersoonshuishoudens overtreft de normale vochtproductie al gauw vochtoverlast door een teveel aan water in muren, kruipruimtes en kelders. Ook schimmelvorming is niet gauw een gezondheidsprobleem. De plaatselijke GGD of de landelijke GGD kan u hierover nader voorlichten.

Nee. De overlast komt door het water in de grond. De Haarlemse grond is als het ware een spons van zand, veen en klei waarin het water zit opgesloten. Dat water kan niet snel weggepompt worden zoals dat in een sloot of gracht of in de riolering wel kan. Het grondwater moet vanzelf ‘uitzakken’.

Nee. Het hoogheemraadschap van Rijnland heeft de afgelopen maanden het peil in de Haarlemse grachten uitstekend beheerd. Dat is gebaseerd op metingen van de zogenoemde maalpeilen bij de gemalen die het water in Haarlem beheersen. Nergens zijn langdurige overschrijdingen van het afgesproken boezempeil (0,60 m. -NAP) gemeten. Deze metingen kunnen geïnteresseerden ook terugvinden op de website van het hoogheemraadschap

Nee. Inmiddels zijn er veel meningen over de mogelijke oorzaken van de wateroverlast. De enige echte oorzaak is de regen. De drinkwaterwinningen van de Amsterdamse Waterleidingen en de PWN in het duingebied van Kennemerland-Zuid zijn in de periode 1991–2002 in drie fasen gesloten.
Dit heeft geleid tot de gewenste forse grondwaterstandverhogingen in het duingebied zelf, tot enige grondwaterstandsverhoging in de binnenduinrand (aan de westkant van Haarlem) en tot bijna nul in het stedelijk gebied van Heemstede, Velsen en Haarlem.
Omdat het sluiten van de winningen een groot project was, zijn er tientallen hydrologische, ecologische en waterhuishoudkundige onderzoeken doorgevoerd om de effecten ervan te leren kennen en te beheersen wanneer deze negatief zijn.

In 2006 is een onderzoek uitgevoerd in opdracht van de provincie samen met de PWN naar wat de werkelijk opgetreden effecten zijn van het sluiten van de winningen. Daarvoor zijn de waarnemingen (grondwaterstandsmetingen) van honderden peilbuizen uit de hele regio geanalyseerd. De uitkomsten van het onderzoek zijn door alle betrokken partijen destijds aanvaard. Ook Haarlem heeft bijgedragen aan het onderzoek.
De uitkomst van het onderzoek was dat grondwaterstanden fors verhoogd zijn in het duingebied zelf (tot plaatselijk enkele meters verhoging) en enigszins verhoogd zijn in de ‘binnenduinrand’. Dit is de lage rand van het duin tot aan de westkant van de stedelijk gebied van Bloemendaal, Haarlem, Velsen en Heemstede. In het stedelijk gebied blijken de grondwaterstanden echter vier jaar na dato van het stoppen van de onttrekkingen nauwelijks te zijn gestegen.
Wanneer vandaag de dag de drinkwaterwinningen weer aan worden gezet, heeft dit geen effect op de grondwaterstand in Haarlem. De kans op wateroverlast neemt niet af.

Nieuwe grondwateronttrekkingen op strategische locaties kunnen wel werken, maar zijn ongeschikt om het ontwateringsniveau van de stad genuanceerd te verlagen, en dat is precies wat de stad nodig heeft. Grondwateronttrekkingsinstallaties zijn bovendien technisch complex, kostbaar en lastig te beheren. Effecten van deze maatregelen zijn omvangrijk en complex en zullen veel onbedoelde negatieve bijwerkingen bevatten, zoals ongewenste verzakkingen van slappe lagen in de ondergrond.
Vanwege het grootschalige karakter zullen ze geen recht doen aan de specifieke omstandigheden van de individuele wijken in de stad.

Deze maatregel helpt integendeel veel te goed. Een structurele peilverlaging van de boezem in Haarlem betekent het verlagen van het algemene en inmiddels bijna historische ontwateringsniveau van de hele stad. Dat is een dermate grof ingrijpende maatregel, waarvan de gevolgen bijna niet zijn te overzien. Verzakkingen en beschadigde woningen, ongewenst lage grondwaterstanden, verdroogde bomen, struiken en planten, tuinen en plantsoenen kunnen het gevolg zijn. Maar ook onze riolering is integraal afgestemd op het huidige boezempeil. De delicate hydrologische evenwichten rondom de Rijnlandse boezem worden bij structurele verlaging ernstig verstoord, dat zal de belangrijkste waterbeheerder, het hoogheemraadschap, niet toestaan.

Nee. Inmiddels zijn er veel meningen over de mogelijke oorzaken van de wateroverlast. De enige echte oorzaak is de regen. Grondwater stroomt van hoog naar laag. Op zijn weg kan het grondwater constructies tegenkomen die de stroming in zekere zin tegenhouden. Het gevolg kan zijn dat het grondwater als het ware opstroopt tegen de constructie. Dit effect is altijd klein én plaatselijk, omdat de omvang van die ondergrondse constructies in het niet valt bij de omvang van al het grondwater. En om een eventuele plaatselijke stijging van grondwater te voorkomen worden meteen ook drains neergelegd.
Incidenteel kan het voorkomen dat een huis wel last heeft van ‘opstropend’ grondwater. Als bewoners weten dat vlak bij hun huis verschillende constructies in de ondergrond in de weg zitten, kan een klein onderzoek de moeite waard zijn.

Uit onderzoek is gebleken dat de enige echte oorzaak van de wateroverlast de grote hoeveelheid regen is die in 2012 viel.
De toename van kweldruk is een uitzonderlijk traag en complex natuurlijk proces dat over decennia of eeuwen zijn gestage invloed uitoefent. De Noordzee is in een eeuw tijd al 25 centimeter gestegen. In beginsel veroorzaakt dat een grotere kweldruk op het diepe grondwater achter de duinen. Een verhoogde kweldruk betekent dat het ondiepe grondwater steeds moeilijker wegzakt in de diepere grondlagen. Zonder aanvullende maatregelen kan het op den duur leiden tot verhoogde ondiepe grondwaterstanden in de stad.
Dit natuurlijke proces vindt al jarenlang plaats, maar wel heel geleidelijk. De doorwerking hiervan naar het bovenste ondiepe grondwater in de stad is gecompliceerd. Als de zeespiegel 25 cm stijgt, zal het ondiepe grondwater in Haarlem met zekerheid geen 25 cm stijgen, maar veel minder. Hoeveel, is een onderzoeksvraag. De gemeente volgt de ontwikkelingen onder andere met een grondwater-peilbuizenmeetnet, en houdt er in het lange termijnbeleid rekening mee.

Dat het klimaat verandert is algemeen aanvaard. In Nederland is de jaarlijkse hoeveelheid regen vanaf 1910 toegenomen met 25%. Er valt vooral meer regen in de winter. De luchtstroming komt ook steeds meer vanuit het westen, opvallend is de toename van de hoeveelheid regen langs de kust. Mogelijk komt dit door de opwarming van de Noordzee. De laatste dertig jaar is ook het aantal natte dagen (10 mm regen per dag of meer) toegenomen. Zelfs het aantal dagen met zware regen (50 mm per dag of meer) lijkt de afgelopen zestig jaar te zijn toegenomen.
Dit proces werkt in beginsel grondwaterstandverhogend, maar op een ingewikkelde manier en zeer versluierd. In grondwaterstandsmetingen van de gemeente zijn tot nu toe klimaatverandering en stijging van zeespiegel niet te herkennen en zijn daarom ook geen oorzaak van de huidige wateroverlast. De enige echte oorzaak is de regen van 2012.

Dit is niet helemaal uit te sluiten. Inderdaad zijn oude riolen in min- of meerdere mate lek en voeren, weliswaar onbedoeld, grondwater mee af. Bij vervanging houdt dit op en kan de grondwaterstand ter plaatse stijgen. Daarom is in het aanleg- en verbeteringsprogramma van de drainage voor heel Haarlem in 2007 opgesteld en dit wordt sindsdien uitgevoerd. Met alle rioolvervangingen worden ook drainages aangelegd.

Nauwelijks. Ook de gesmolten sneeuw van de afgelopen weken is geen belangrijke oorzaak. Volgens een vuistregel levert 1 centimeter sneeuw ongeveer 1,2 millimeter water op. Als er dus 10 centimeter sneeuw is gesmolten, levert dat ongeveer 1,2 centimeter water op. In de grond levert dat een grondwaterstijging op van ongeveer 3½ centimeter. Dit is bijna verwaarloosbaar aan wat er in totaal aan regen valt.

Elke gemeente heeft sinds 2008 een zogenaamde grondwaterzorgplicht met betrekking tot de grondwaterstanden in het bebouwd gebied. Het is een inspanningsverplichting, en wel ten aanzien van structurele overlast (regelmatig terugkerend en omvangrijk) die de gemeente met kosteneffectieve oplossingen kan keren. Dit betekent dat de gemeente haar best moet doen, maar niets kan garanderen.
In de openbare ruimte moet de gemeente het grondwater zoveel mogelijk beheersen, maar binnen de erfgrens heeft de eigenaar dezelfde zorgplicht. Dit is beschreven in de Waterwet. Dat houdt onder meer in dat van de particulier verwacht mag worden dat hij de gelijkvloerse en ondergrondse onderdelen van zijn woning net zo behandelt als bijvoorbeeld een dakkapel. Als deze lekt, zal iedere eigenaar deze waterdicht maken.
De gemeente moet het grondwaterbeheer in de openbare ruimte zodanig beheersen dat het wonen in en gebruiken van huizen en tuinen niet in ernstige mate gehinderd worden. Het gaat hier dan wel om de woonfunctie. Kelders en kruipruimtes vallen daar niet onder. Gemeentes hebben wel de wettelijke plicht om het door eigenaren aangeboden water (bijvoorbeeld drainagewater) te ontvangen, af te voeren en te verwerken.
De gemeente is voor de burger altijd het eerste aanspreekpunt (loketfunctie) inzake wateroverlastklachten.
Het hoogheemraadschap is in de stad Haarlem als waterbeheerder alleen indirect verantwoordelijk voor bestrijding van wateroverlast, namelijk door het peilbeheer van de grachten en de singels. Rijnland heeft geen verantwoordelijkheden in het terugdringen van de huidige wateroverlast.
De provincie en PWN zijn niet verantwoordelijk voor het terugdringen van de wateroverlast.

Nee. Geen enkele beheerder kan de garantie bieden dat grondwaterstanden niet zullen stijgen of dalen. Grondwater laat zich uit de aard der zaak niet volledig beheersen. Daarnaast is de grondwaterzorgplicht een inspanningsverplichting, geen resultaatsverplichting.

Het is de kunst maatregelen te vinden die flexibel inzetbaar zijn, niet te duur en te moeilijk en die rekening houden met de specifieke omstandigheden van de verschillende wijken en stadsdelen.
De oorzaak van deze overlast is de regen die overal valt. Voor zover de gemeente nu weet, is het aanleggen van horizontale drainage de beste maatregel.
De gemeente is sinds 2007 bezig met de verbetering en vernieuwing van haar drainagestelsel. Zij heeft daarvoor zestig zogenoemde wijkgerichte drainageontwerpen laten maken die rekening houden met de specifieke omstandigheden van de verschillende wijken. Alleen met deze technieken kan de ontwatering zo ingeregeld worden, dat ten eerste houten paalfunderingen niet droog komen te staan, maar vloeren en woonruimten en openbare ruimte voldoende droog blijven onder gemiddelde omstandigheden.
Naast aanleg van drainage is het graven van sloten, vaarten en grachten in de stad ook een belangrijk middel. Ook deze vorm van ontwatering draagt bij aan een droger Haarlem. Zowel in Schalkwijk, als in de Waarderpolder worden op dit moment dergelijke projecten voorbereid en uitgevoerd.

De gemeente legt al jaren drainage aan en sinds 2007 voor de hele stad en structureel in een langjarig programma. Deze drainage is afgestemd op gemiddelde omstandigheden om grondwater snel genoeg afgevoerd te krijgen.
De vraag is of het drainagestelsel uitgebreid moet worden of niet. Op dit moment is dat nog een onderzoeksvraag. De gemeente treft alleen extra maatregelen als voldoende is onderzocht hoe vaak de huidige overlast kan terugkeren en als de maatregelen doelmatig zijn, wat betekent dat de kosten van de maatregel in redelijke verhouding moeten staan met de geleden schade. Grootschalige aanleg van drainage is kostbaar. Het complete vervangings- en vernieuwingsprogramma is in 2007 nog ingeschat op ongeveer 60 miljoen euro aan kosten.

U kunt uw klachten melden bij het algemene klachten- en informatieadres: antwoord@haarlem.nl of via telefoonnummer 023–5115115.
Bent u, naar aanleiding van een klacht, in overleg met een ambtenaar, kunt u hem of haar zelf bereiken.
Met betrekking tot deze overlast is de gemeente er zéér bij gebaat zoveel mogelijk informatie over uw overlast te krijgen. Daarvoor zal zeer binnenkort een invulformulier op de website verschijnen.

Er zijn verschillende bronnen over dit onderwerp waar u nuttige nadere informatie kunt krijgen. Hieronder volgt een overzicht van enkele belangrijke bronnen.

• www.rijnland.net
  Homepage hoogheemraadschap van Rijnland.
• grondwateroverlast Rijnland
  Informatie grondwateroverlast  regio Kennemerland.
• adviesnota grondwater Rijnland
  Gratis te downloaden rapport met nuttige informatie over grondwater, overlast en maatregelen die kunnen worden toegepast.
• de nationale helpdesk "water"
  Website van de rijksoverheid met een schat aan algemene informatie over water, waterbeleid, toekomstige ontwikkelingen, juridische aspecten, enzovoorts.
• PWN
  Het waterleidingbedrijf kan u informeren over wat u moet doen als watermeters onder water komen te staan of dreigen te bevriezen.